Diyet yapmanıza rağmen kan şekeri neden yükselir?

Diyet yaparken kan şekeri seviyenizin yükselmesi durumunda kafanız karışık veya hayal kırıklığına uğramış hissedebilirsiniz. Şekeri azaltıyor, tatlı içeceklerden kaçınıyor ve porsiyonlara dikkat ediyorsunuz, ancak kan glukozu test sonuçlarınız yüksek kalıyor. Bu durumun birçok nedeni vardır. Her bir nedenin belirgin bir biyolojik mekanizması bulunur. Bu mekanizmaları anladığınızda, daha etkili bir şekilde yanıt verebilirsiniz.

Diyet yaparken kan glukoz seviyenizin yükselmesinin nedenleri

1. Vücudunuzun başa çıkabileceğinden daha fazla karbonhidrat yiyorsunuz

Diyet yapsanız bile, vücudunuzun uygun bir şekilde işleyebileceğinden daha fazla karbonhidrat tüketiyor olabilirsiniz. Karbonhidratlar sindirim sistemimizde glikoza dönüşür. Bu glikoz miktarı kanımıza geçer.

Eğer insülin direnciniz veya diyabetiniz varsa, hücreleriniz insüline iyi yanıt vermez. İnsülin normalde glukozun kandan hücrelere geçmesine yardımcı olur. Hücreleriniz insüline direnç gösterdiğinde, glukoz kanınızda kalır. Bu mekanizma kan şekeri seviyenizi yükseltir.

Çok az karbonhidrat yediğinizi düşünebilirsiniz, ancak pirinç, ekmek, meyve, süt ve hatta bazı sebzeler bile karbonhidrat içerir. Büyük porsiyonlar insülin yanıtınızı aşırı yükleyebilir. Bu aşırı yüklenme, yemek sonrası yüksek kan şekeri seviyelerine yol açar.

2. Karaciğeriniz fazla glikoz salıyor

Karaciğer, glukozu glikojen formunda depolar. Yemek yemezseniz, karaciğer glikojeni parçalar ve glikozu kana salar. Karaciğer ayrıca gluoneogenez adı verilen bir süreçle yeni glikoz üretir.

Eğer insülin direnciniz varsa, insülin karaciğerde glukoz üretimini etkili bir şekilde baskılayamaz. Bu insülin direnci, karaciğerinizin kan şekeriniz zaten yüksekken bile glikoz salmasına izin verir.

Karaciğerdeki bu aşırı üretim, genellikle sabah saatlerinde yüksek açlık kan şekeri seviyesinin nedenidir. Sabah saatlerindeki bu artış bazen “şafak fenomeni” olarak adlandırılır. Kortizol ve büyüme hormonu gibi hormonlar sabah erken saatlerde yükselir. Bu hormonlar karaciğerinizin daha fazla glikoz salmasını teşvik eder. Bu hormon etkisi, yemek yemeden önce bile kan şekerinizi yükseltir.

3. Stres hormonları kan şekerinizi yükseltir

Stres hissettiğinizde, vücudunuz kortizol ve adrenalin gibi hormonlar salgılar. Bu stres hormonları, vücudunuzu harekete hazırlamak için devreye girer. Kalp atış hızını ve kan basıncını artırırlar. Ayrıca kan şekerini de yükseltirler.

Kortizol, karaciğerinizin daha fazla glikoz üretmesini teşvik eder. Adrenalin, insülin etkinliğini azaltır. Bu hormonların birleşik etkisi, kanınızdaki glikozu artırır.

Duygusal stres, yetersiz uyku, hastalık ve acı, bu stres yanıtını tetikleyebilir. Diyetiniz sıkı olsa bile, bu stres hormonu etkisi kan şekerinizi yükseltebilir.

4. Uykusuzluk insülin direncini kötüleştirir

Yeterince uyumazsanız, vücudunuz insüline karşı daha dirençli hale gelir. Uyku yoksunluğu, kortizol seviyelerini artırır. Bu kortizol artışı, kan şekerini yükseltir.

Yetersiz uyku aynı zamanda iştahı düzenleyen hormonları da etkiler. Daha aç hissedebilir ve karbonhidrat açısından zengin yiyecekler istemeniz artabilir. Diyetinizi kontrol etmeye çalışsanız bile, bu hormon dengesizliği glikoz kontrolünü zorlaştırır.

Bu uyku ile ilişkili insülin direnci, açlık kan şekerini ve yemek sonrası kan şekerini artırabilir.

5. Gizli şekerler ve işlenmiş gıdalar

Bazı paketlenmiş gıdalar, “sağlıklı” veya “düşük yağlı” yazsa bile katılmış şeker içerir. Soslar, soslar, yoğurt ve kahvaltılık gevrekler genellikle eklenmiş şeker içerir.

Bu gıdaları yediğinizde, sindirim sisteminiz eklenmiş şekeri glikoza çevirir. Bu şeker emilimi, kan şekeri seviyenizi hızla artırır.

Bazı işlenmiş gıdalar ayrıca rafine nişasta da içerir. Rafine nişasta hızla glikoza dönüşür. Bu hızlı dönüşüm, kan şekerinde ani bir artışa neden olur.

6. Çok az yemek, hormonal bir yanıtı tetikler

Çok sıkı diyet yapmak ters tepebilir. Çok az yemek, vücudunuzun açlık hissine yanıt vermesiyle kortizol ve glukagon gibi stres hormonlarını artırmasına neden olur.

Glukagon, karaciğere depolanmış glikozu salmasını bildirir. Kortizol, glikoz üretimini artırır. Bu hayatta kalma yanıtı, enerji dengesini sürdürmeyi hedefler. Ancak bu hormonal yanıt, özellikle zaten insülin direnciniz varsa, kan şekerinizi artırabilir.

7. Hastalık veya enfeksiyon kan şekerini yükseltir

Bir enfeksiyon geçirdiğinizde, bağışıklık sisteminiz inflamasyonu aktive eder. Vücudunuz enfeksiyonla savaşmak için stres hormonları salar.

Bu hormonlar, karaciğerde glikoz üretimini artırır. Ayrıca insülin duyarlılığını azaltır. Bu bağışıklık yanıtı, normalden daha az yemenize rağmen kan şekerinizi yükseltir.

Pek çok insan, soğuk algınlığı, grip veya diğer hastalıklarda daha yüksek kan glukozu test sonuçları aldığını fark eder. Bu hastalık ile ilişkili kan glukozu artışı genellikle iyileştikten sonra düzelir.

8. Bazı ilaçlar kan şekerini artırır

Bazı ilaçlar yan etki olarak kan şekerini yükseltir. Örneğin, kortikosteroid ilaçlar, bazı antidepresanlar, belirli tansiyon ilaçları ve bazı antipsikotik ilaçlar.

Kortikosteroid ilaçlar, karaciğerde glikoz üretimini güçlü bir şekilde artırır. Ayrıca kas ve yağ dokusundaki insülin duyarlılığını azaltır. Bu ilaç etkisi, kan şekerini önemli ölçüde yükseltebilir.

Yeni bir ilaç kullandıktan sonra kan şekeriniz yükseliyorsa, bu ilaç etkisini doktorunuzla görüşmelisiniz.

9. Fiziksel aktivite eksikliği glikoz kullanımını azaltır

Kaslarımız glikozu enerji için kullanır. Vücudunuzu hareket ettirdiğinizde, kas hücreleri kanınızdaki glikozu alır. Bu glikoz alımı her zaman büyük miktarda insülin gerektirmez.

Uzun süre oturursanız ve egzersiz yapmaktan kaçınırsanız, kaslarınız daha az glikoz kullanır. Bu da glikozun kan dolaşımınızda kalmasına neden olur.

Düzenli fiziksel aktivite, insülin duyarlılığını artırır. Fiziksel aktivite olmadan, dikkatli bir diyet yapsanız bile kan şekerinizin kontrolü kötüleşebilir.

10. Kilo tekrar kazanımı veya gizli kilo artışı insülin direncini artırır

Belli miktarda vücut yağında, özellikle karın çevresindeki yağda, küçük artışlar bile insülin direncini kötüleştirebilir. Yağ dokusu inflamatuar maddeler salar. Bu inflamatuar maddeler insülin sinyalini kesintiye uğratır.

Bu inflamasyon, hücrelerin insüline yanıt verme yeteneğini azaltır. Sonuç olarak, glikoz kanınızda kalır.

Diyeti takip ediyorsanız, ancak toplam kalori alımınız ihtiyaçlarınızı aşarsa, yavaş kilo artışı meydana gelebilir. Bu kilo artışı, glikoz kontrolünü zorlaştırır.

11. Hormon değişiklikleri kan şekerini etkiler

Hormonlar kan glukoz düzenlemesini güçlü bir şekilde etkiler. Örneğin:

• Adet döngüsü sırasında progesteron insülin direncini artırabilir.
• Meno-poz sırasında östrojen düzeylerindeki değişiklikler insülin duyarlılığını kötüleştirebilir.
• Tiroid bozuklukları metabolizmayı ve glikoz dengesini değiştirebilir.

Bu hormonal değişiklikler, diyetiniz aynı kalsa bile kan şekerini yükseltebilir.

Ne yapabilirsiniz

Diyet yapmanıza rağmen kan şekeriniz yükseliyorsa, çabanızın başarısız olduğunu varsaymamalısınız. Bunun yerine, şu noktaları incelemelisiniz:

• Toplam karbonhidrat alımınız ve porsiyon boyutunuz
• Uyku kaliteniz
• Stres seviyeniz
• Fiziksel aktiviteniz
• Son zamanlarda yaşadığınız hastalıklar
• İlaç değişiklikleri
• Hormonal durumlar

Açlık kan glukozu, glikozile hemoglobin, tiroid fonksiyonu ve diğer metabolik markerları kontrol etmek için kan testlerine ihtiyaç duyabilirsiniz. Bir sağlık profesyoneli, baskın nedeni belirlemenize yardımcı olabilir.