Pek çok insan dışkılama işleminin günlük bir ritmi olduğunu fark eder. Uyanır uyanmaz dışkılamak normal olabilir. Ancak her sabah tekrarlayan gevşek veya sulu dışkı, o saatlerde bağırsaklarınızı aktif olarak uyaran bir durumun olduğunu gösterir.
Vücudumuz, gastrokolik refleks adı verilen bir refleks aracılığıyla sabahları bağırsak aktivitesini artırır. Uyanıp yemek veya içtiğinizde, mide sinyalleri kolonun kasılmasını uyarır. Eğer kolonunuz aşırı hassas hale gelirse, iltihaplanırsa ya da suyu yeterince ememezse, bu kasılmalar normal dışkı yerine ishal üretebilir.
Her sabah ishal olmanıza neden olan durumlar
1. İshal ile birlikte irritabl bağırsak sendromu
İrritabl bağırsak sendromu, bağırsaklarınızın aşırı hassas hale gelmesi ve dışkılama süreçlerinin kötü bir şekilde koordine olması durumunda gelişir. Kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir, ancak bu sendroma yol açan birkaç faktör bulunmaktadır:
- Beyin ile bağırsak arasındaki anormal iletişim
- Bağırsak sinirlerinin artan hassasiyeti
- Bağırsak bakterilerinde değişiklikler
- Stres veya psikolojik faktörler.
Bu sendrom genellikle genç ve orta yaşlı bireylerde görülür. Semptomlar genellikle uyandıktan ve yedikten sonra doğal olarak artan bağırsak aktivitesi nedeniyle sabahları kötüleşir. Stres, kaygı ve kafein ya da yağlı yiyecekler gibi belirli gıdalar semptomları tetikleyebilir.
Bu sendrom, her sabah ishalin en yaygın nedenidir.
Bir doktor bu sendromu, semptomlarınıza dayanarak ve diğer hastalıkları dışlayarak teşhis eder. Teşhis genellikle ayrıntılı bir semptom geçmişi ile yapılır, iltihap veya enfeksiyonu ekarte etmek için kan testleri, enfeksiyonu dışlamak için dışkı testleri ve bazen de herhangi bir uyarı işareti varsa kolonoskopi ile gerçekleştirilebilir.
Tedavi, semptomların kontrol edilmesine odaklanır:
- Fermente edilebilir karbonhidratların azaltılması gibi diyet değişiklikleri
- Stres yönetimi
- İlaçlar:
- Bağırsak hareketini yavaşlatmak için loperamid (Imodium)
- Bağırsak bakterilerini modüle etmek için rifaksimin (Normix)
- Bağırsak kasılmalarını azaltmak için eluksadolin (Truberzi).
2. Kronik bağırsak enfeksiyonları
Bazı enfeksiyonlar kalıcı hale gelir ve özellikle sabahları tekrar eden ishallere neden olabilir. Yaygın enfeksiyöz organizmalar arasında Giardia gibi parazitler bulunmaktadır.
Bu enfeksiyonlar bağırsak zarına zarar verir, besin ve su emilimini azaltır, bağırsakta sıvı salgısını artırır.
Enfeksiyon genellikle kirli su içtikten sonra, hijyenik koşulunun yetersiz olduğu alanlarda seyahat ettikten sonra veya enfekte ortamlarla uzun süre maruz kalındığında meydana gelir.
Teşhis, parazitler ve bakterileri aramak için dışkı muayenesi, belirli organizmalar için antijen testleri ve bazen de organizmalar her örnekte görülmeyebileceğinden tekrarlanan dışkı testleri ile gerçekleştirilir.
Tedavi, organizmaya bağlı olarak değişir:
- Giardia tedavisi için metronidazol (Flagyl)
- Alternatif bir ilaç olarak tinidazol (Fasigyn)
- Su kaybını önlemek için rehidrasyon tedavisi.
3. İnflamatuar bağırsak hastalığı
İnflamatuar bağırsak hastalığı, ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi durumları içerir. Bu hastalıklar, bağışıklık sisteminizin bağırsak zarını saldırıya geçmesi sonucu ortaya çıkar.
Bu bağışıklık tepkisi, kronik iltihaplanma, ülser oluşumu ve su emme yeteneğinin azalmasına neden olur.
İnflamatuar bağırsak hastalığı semptomları her an ortaya çıkabilir, ancak genellikle daha fazla bağırsak aktivitesinin olduğu sabah saatlerinde kötüleşebilir. Ayrıca dışkıda kan, karın ağrısı ve kilo kaybı gibi belirtiler yaşayabilirsiniz.
İnflamatuar bağırsak hastalığı tanısı, iltihap aramak için kan testleri, iltihap belirteçleri aramak için dışkı testleri veya biyopsi ile kolonoskopi ile konulur.
Tedavi, iltihabı azaltmayı amaçlar:
- Mesalazin ilaçlarının kullanımı (Salofalk, Pentasa)
- Kortikosteroid ilaçlar (prednizolon gibi)
- İmmün baskılayıcı ilaçlar (azatiyoprin (Imurel) gibi)
- İmmün tedaviler (infliximab (Remicade) gibi).
4. Yiyecek intoleransı ve emilim bozukluğu
Yiyecek intoleransı, vücudunuzun belirli maddeleri doğru bir şekilde sindirememesi durumunda oluşur. Yaygın örnekleri laktoz intoleransı ve fruktoz emilim bozukluğudur.
Sindirilmemiş maddeler bağırsaklara su çeker ve bakteriler tarafından fermantasyona neden olarak gaz oluşumu, artan bağırsak hareketi ve ishal meydana gelir.
Sabah ishalinin oluşması, bu yiyecekleri bir önceki akşam ya da sabah kahvaltısında yediyseniz meydana gelir.
Bu durum, diyet hikayesi, eliminasyon diyetleri ve laktoz ya da fruktoz için nefes testleri ile teşhis edilir.
Yiyecek intoleransı ve emilim bozukluğu tedavisi genellikle semptomların yönetimine ve altta yatan nedenin ele alınmasına odaklanır. Tetikleyici besinlerin (örneğin laktoz intoleransında) ortadan kaldırılması, enzim takviyeleri kullanılması ve diyet ayarlamaları veya takviyeler yoluyla uygun beslenmenin sağlanması gerekecektir. Bazı durumlarda, Çölyak hastalığı veya enfeksiyon gibi ilgili durumların tedavi edilmesi emilimi iyileştirebilir.
5. Safra asidi emilim bozukluğu
Safra asitleri, yağları sindirmeye yardımcı olur ve bağırsakta yeniden emilir. Vücudunuz safra asitlerini yeniden ememezse, bu maddeler kolona girer ve su salgısını tetikler.
Bu durum, safra kesesinin alınmasının ardından, bağırsak ameliyatından sonra ya da bazı insanlarda belirgin bir neden olmaksızın ortaya çıkabilir.
Sabah ishalinin sık görülme nedeni, safra asitlerinin gece boyunca birikmesi ve uyanınca dışkılamayı tetiklemesidir.
Safra asidi emilim bozukluğu, özel safra asidi testleri veya safra asidi bağlayıcı ilaçların denemesi ile teşhis edilir.
Bu durum, kolestiramin (Questran) ili kolesevelam (Cholestagel) ilaçlarıyla tedavi edilir. Bu ilaçlar, safra asitlerini bağlar ve ishali azaltır.
6. Hormonal ve metabolik nedenler
Bazı hormonlar dışkılama sıklığını artırabilir. Nedenler arasında:
- Tiroid hormonu fazlalığı
- Hormon salgılayan tümörler.
Bu hormonlar bağırsak hareketliliğini ve salgısını artırır.
Bu durum hipertiroidizm ya da nadir endokrin tümörlerle meydana gelir.
Neden, hormon seviyelerini kontrol etmek için kan testleri ile ya da ihtiyaç varsa görüntüleme testleri ile teşhis edilir.
Tedavi altta yatan duruma yönelik hedefler:
- Metimazol (Thyrozol) gibi antitiroid ilaçların alınması
- Tümörler için cerrahi ya da diğer tedavi yöntemleri.
7. İlaçlarla ilişkili ishal
Bazı ilaçlar dışkılama olmasını teşvik eder ya da bağırsakları tahriş eder. Yaygın örnekler arasında:
- Antibiyotik ilaç
- Magnezyum içeren takviyeler
- Metformin.
Bu maddeler bağırsak bakterilerini değiştirebilir veya bağırsak suyunu artırabilir.
Sabah ishalinin, gece ya da sabah erken saatlerde ilaç alıyorsanız meydana gelebilir.
Çözüm, ilaç alımını ayarlamak ya da durdurmak ya da alternatif bir ilaç kullanmaktır.
Her sabah ishaliniz varsa ne yapmalısınız?
1. Semptomlarınızı gözlemleyin. İshalin süresini, dışkı kıvamını, kan ya da mukus varlığını, kilo kaybı veya ateş gibi ilişkili semptomları not etmelisiniz.
2. Diyet ve alışkanlıklarınızı gözden geçirin. Kafein alımınızı, süt ürünleri tüketimini, geç saatlerde yemek yeme alışkanlığınızı ve alkol kullanımını kontrol etmelisiniz.
3. Yeterince su için. Yeterince su içmeniz gerekiyor. Sık sık ishal geçiriyorsanız oral rehidrasyon çözümleri içebilirsiniz.
4. Tetikleyicilerden kaçının. Semptomları kötüleştiren yiyecek ve maddelerden kaçınmalı ya da bunları azaltmalısınız.
5. Gerektiğinde tıbbi değerlendirme alın. İshaliniz iki ila üç haftadan fazla sürerse, dışkınızda kan görürseniz, kilo kaybı veya şiddetli karın ağrısı yaşıyorsanız doktorunuzu görmelisiniz.
6. Nedenine yönelik tedaviyi takip edin. Altta yatan nedenin tedavisi önemlidir.
