Sürekli nefes darlığı, haftalarca süren ya da sık sık yeniden ortaya çıkan nefes alma zorluğu veya yeterli hava alamama hissidir. Bazı insanlar nefes darlığını sadece fiziksel aktivite sırasında hisseder. Diğer insanlar ise dinlenirken bile nefes darlığı hissederler.
Sürekli nefes darlığı, birçok ciddi hastalığın sebep olabileceği için tıbbi müdahale gerektirir. Bazı nedenler akciğerleri etkilerken, diğerleri kalbi, kanı, kan damarlarını, kasları veya sinir sistemini etkileyebilir.
Yapılan çalışmalar, ülkede sürekli nefes darlığı yaşayanların oranının yetişkinlerin yaklaşık %10 ile %20’si arasında olduğunu göstermektedir. Bu semptom, yaş ilerledikçe daha yaygın hale gelir; yaşlı bireylerde prevalans %25’i aşabilir.
Çoğu durumda sebep kalp hastalığı veya akciğer hastalığıdır.
Sürekli nefes darlığına neden olan hastalıklar veya durumlar
1. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)
Kronik obstrüktif akciğer hastalığı, sürekli nefes darlığının en yaygın nedenidir.
Bu hastalık, uzun süreli zararlı parçacıklara veya gazlara maruz kalmanın hava yollarına ve akciğer dokusuna zarar vermesiyle gelişir.
Kronik obstrüktif akciğer hastalığının yaygın nedenleri şunlardır:
- Sigara içmek
- Pasif içicilik
- Kapalı alanlardaki yemek pişirme dumanı
- Hava kirliliği
- Mesleki toz ve kimyasallar
- Nadir genetik hastalıklar.
Enflamasyon hava yollarını daraltır. Akciğer dokusu elastikiyet kaybeder. Hava akciğerde sıkışır. Bu değişiklikler nefes almayı giderek zorlaştırır.
Hastalık ilerledikçe, yürüme veya giyinme gibi basit aktiviteler bile nefes darlığına neden olabilir.
2. Astım
Astım, sürekli nefes darlığının bir diğer yaygın nedenidir. Sürekli semptomlar, astım kontrolsüz kaldığında veya hava yolu enflamasyonu uzun süre devam ettiğinde ortaya çıkar.
Astım, hava yollarının çeşitli tetikleyicilere aşırı duyarlı hale gelmesi nedeniyle gelişir.
Yaygın tetikleyiciler şunlardır:
- Allerjenler
- Solunum yolu enfeksiyonları
- Egzersiz
- Hava kirliliği
- Tütün dumanı
- Belirli ilaçlar.
Genetik faktörler de astım gelişimine katkıda bulunur.
Enflamatuar hava yolları şişer ve aşırı mukus üretir. Hava yolu kasları aniden sıkılaşabilir. Bu değişiklikler hava yolu geçişini daraltır ve hava akışını azaltır.
Bazı insanlar kesintili astım atakları yaşarken, diğerleri astım atakları arasında devam eden nefes alma zorluğu geliştirir.
3. Kalp yetmezliği
Nefes darlığı, kalp yetmezliğinin belirgin semptomlarından biridir.
Kalp yetmezliği, kalbin kanı etkili bir şekilde pompalayamaması anlamına gelir.
Kalp yetmezliğinin yaygın nedenleri şunlardır:
- Koroner arter hastalığı
- Daha önce geçirdiği kalp krizi
- Yüksek tansiyon
- Kalp kapak hastalığı
- Kardiyomiyopati
- Belirli enfeksiyonlar.
Zayıf bir kalp, akciğerlerde sıvı birikmesine izin verir. Akciğer dokusundaki sıvı, oksijen transferini engeller. Nefes almak daha zor hale gelir, özellikle de zorlanma sırasında veya düz yatarken.
4. Koroner arter hastalığı
Koroner arter hastalığı, ülkede çok yaygındır ve genellikle eforla nefes darlığına katkıda bulunur.
Koroner arterlerde plak adı verilen yağ birikintileri oluşur. Risk faktörleri şunlardır:
- Tütün içme
- Diyabet
- Yüksek tansiyon
- Yüksek kolesterol
- Obezite
- Aile öyküsü.
Azalan kan akışı, kalp kasına oksijen ulaştırılmasını kısıtlar. Kalp fiziksel aktivite sırasında etkili bir şekilde çalışamaz. Bazı insanlar göğüs ağrısı yerine nefes darlığı hisseder.
5. Obezite
Obezite, sürekli nefes darlığının oldukça yaygın bir nedenidir.
Obezite, enerji alımının, zamanla sürekli olarak enerji harcamasını aşması durumunda gelişir.
Genetik, çevresel, hormonal ve davranışsal faktörler kilo alımına katkıda bulunur.
Aşırı vücut yağı, nefes alma çabasını artırır. Göğüs ve karın etrafındaki yağ dokusu akciğer genişlemesini kısıtlar.
Ayrıca, daha büyük bir vücut kütlesini desteklemek için vücut daha fazla oksijen gerektirir.
6. Fiziksel dekompanzasyon
Fiziksel dekompanzasyon, yaygın ancak genellikle göz ardı edilen bir sürekli nefes darlığı nedenidir.
Bu durum, uzun süreli hareketsizlik, hastalık, hastanede yatış veya hareketsiz yaşam tarzı sonrasında oluşur.
Kaslar daha az kullanıldıkça zayıflar. Kardiyovasküler fitness zamanla azalır.
Zayıf kaslar, hareket sırasında daha fazla oksijen gerektirir. Kalp ve akciğerler günlük işlerin yapılabilmesi için daha fazla çalışmak zorunda kalır. Birçok insan merdiven çıkarken veya yokuş yukarı yürürken nefes darlığı hisseder.
7. Anemi
Anemi, kadınlar, yaşlı yetişkinler ve kronik hastalığı olan kişiler arasında yaygın bir sürekli nefes darlığı nedenidir.
Demir eksikliği nedeniyle meydana gelen anemi, ülkemizde yaygındır.
Anemi, kanın çok az kırmızı kan hücresi veya çok az hemoglobin içermesi anlamına gelir.
Aneminin yaygın nedenleri şunlardır:
- Demir eksikliği
- Vitamin eksikliği
- Kan kaybı
- Böbrek hastalığı
- Kemik iliği hastalıkları.
Kırmızı kan hücreleri oksijen taşır. Kırmızı kan hücresi sayısındaki bir azalma, dokulara oksijen ulaştırılmasını azaltır. Vücut, nefes almayı ve kalp hızını artırarak telafi eder.
8. İnterstisyel akciğer hastalığı
İnterstisyel akciğer hastalığı, astım veya kronik obstrüktif akciğer hastalığına göre daha az yaygın olsa da, yine de sürekli nefes darlığının önemli bir sebebidir.
İnterstisyel akciğer hastalığı, akciğerlerde skar dokusu oluşturan bir dizi bozukluktur.
İnterstisyel akciğer hastalığının nedenleri şunlardır:
- Otolog hastalıklar
- Herkesin maruz kaldığı toksik maddeler
- Belirli ilaçlar
- Radyoterapi
- Bilinmeyen nedenler.
Skuarlaşan akciğerler sertleşir. Sert akciğerler normal şekilde genişleyemezler. Oksijen transferi akciğer dokusundan daha az verimli hale gelir.
9. Pulmoner hipertansiyon
Pulmoner hipertansiyon, sürekli nefes darlığının nadir bir sebebidir.
Bu durum, astım, obezite veya kronik obstrüktif akciğer hastalığından çok daha az yaygındır.
Pulmoner hipertansiyon, akciğerler aracılığıyla kan taşıyan arterlerdeki basıncın artması anlamına gelir.
Pulmoner hipertansiyonun nedenleri şunlardır:
- Kalp hastalığı
- Kronik akciğer hastalığı
- Kanın pıhtılaşması
- Bağ dokusu hastalıkları
- Genetik faktörler.
Kalbin sağ tarafı daha yüksek bir dirençle pompalamak zorundadır. Akciğerlerden geçen kan akışının azalması, oksijen alımını sınırlar, özellikle de egzersiz sırasında.
10. Akciğer kanseri
Akciğer kanseri diğer nedenlere göre daha az yaygındır, ancak doktorlar bunu dikkate almalıdır, özellikle sigara içenler ve yaşlı bireyler için.
Akciğer kanseri, anormal hücrelerin akciğer dokusunda kontrolden çıkmış bir şekilde büyümesiyle gelişir.
Sigara içmek, en önemli risk faktörüdür.
Bir tümör, bir hava yolunu bloke edebilir, akciğer dokusunu sıkıştırabilir, akciğerlerin etrafında sıvı birikmesine neden olabilir veya normal akciğer fonksiyonunu azaltabilir.
11. Anksiyete bozuklukları
Anksiyete bozuklukları, genetik, psikolojik ve çevresel faktörler arasındaki etkileşimlerle gelişir.
Anksiyete, nefes alma düzenlerini değiştirebilir. Hızlı veya yüzeysel nefes alma, oksijen seviyeleri hala normal olsa bile hava açlığı hissi yaratabilir.
Anksiyete ayrıca kalp veya akciğer hastalığı sebep olduğu nefes alma semptomlarını da kötüleştirebilir.
Sürekli nefes darlığı yaşıyorsanız ne yapmalısınız?
Nefes darlığı 3-4 haftadan fazla sürerse veya tekrar tekrar meydana gelirse, tıbbi bir değerlendirme ayarlamanız gerekir.
Aşağıdaki belirtilerden birine sahipseniz hemen acil tıbbi yardım alın:
- Ciddi derecede nefes alma zorluğu
- Göğüs ağrısı
- Mavi dudaklar veya mavi cilt
- Sersemlik
- Sıfır aniden kötüleşme noktası
- Kan tükürme.
Doktorunuza yardımcı olmak için, aşağıdakileri not alabilirsiniz:
- Semptomların ne zaman başladığı
- Semptomları tetikleyen aktiviteler
- Semptomları iyileştiren faktörler
- Sigarayı bırakma öyküsü
- İlaç kullanımı
- İlişkili semptomlar.
Doktorlar nedeni nasıl teşhis eder?
Doktorlar genellikle detaylı bir tıbbi geçmişle ve fiziksel muayene ile başlarlar.
Ek testler şunları içerebilir:
- Kan testleri. Kan testleri, anemi, enfeksiyon, böbrek hastalığı, tiroid bozuklukları veya kalp hasarını belirleyebilir.
- Pulsoksimetri. Bir sensör kanınızdaki oksijen seviyelerini ölçer.
- Göğüs röntgeni. Göğüs röntgeni, zatürre, kalp büyümesi, akciğer skarı, akciğer kanseri veya sıvı birikimini ortaya çıkarabilir.
- Bilgisayarlı tomografi taraması. Bilgisayarlı tomografi, akciğerlerin ve göğsün daha ayrıntılı görüntülerini sağlar.
- Akciğer fonksiyon testi. Akciğer fonksiyon testleri, hava akışını, akciğer hacmini ve akciğer kapasitesini ölçer. Bu değerler, astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve diğer akciğer bozukluklarını teşhis etmede yardımcı olur.
- Elektrokardiyogram. Elektrokardiyogram, kalp ritmini ve kalp hastalığı belirtilerini değerlendirir.
- Ekokardiyogram. Ekokardiyogram, kalp yapısını ve fonksiyonunu incelemek için ultrason kullanır.
- Egzersiz testi. Egzersiz testi, kalp, akciğer ve kasların fiziksel aktiviteye nasıl yanıt verdiğini belirlemeye yardımcı olur.
Sürekli nefes darlığının tedavisi
Tedavi, altta yatan nedene bağlıdır.
Kronik obstrüktif akciğer hastalığının tedavisi
Tedavi, aşağıdakileri içerebilir:
- Sigarayı bırakma
- İnhalasyon yoluyla ilaçlar
- Akciğer rehabilitasyonu
- Seçilen hastalarda oksijen tedavisi.
Astımın tedavisi
Tedavi, aşağıdakileri içerebilir:
- Anti-inflamatuar inhaler ilaçlar
- Bronkodilatör ilaçlar
- Tetikleyicilerden kaçınma.
Kalp yetmezliğinin tedavisi
Tedavi, aşağıdakileri içerebilir:
- Kalp fonksiyonunu iyileştiren ilaçlar
- Tuz alımını azaltma
- Vücut sıvı dengesinin dikkatlice sağlanması
- Altta yatan kalp hastalığının tedavisi.
Obezitenin tedavisi
Tedavi, aşağıdakileri içerebilir:
- Diyet değişiklikleri
- Fiziksel aktiviteyi artırma
- Davranışsal programlar
- Kilo verme ilaçları
- Seçilen hastalar için bariyatrik cerrahi.
Aneminin tedavisi
Tedavi, sebebe bağlıdır, örneğin:
- Demir takviyesi
- Vitamin takviyesi
- Kanama tedavisi
- Altta yatan hastalığın tedavisi.
İnterstisyel akciğer hastalığının tedavisi
Tedavi aşağıdakileri içerebilir:
- Anti-inflamatuar ilaçlar
- Antifibrotik ilaçlar
- Oksijen tedavisi
- Seçilen hastalarda akciğer nakli.
Pulmoner hipertansiyonun tedavisi
Tedavi aşağıdakileri içerebilir:
- Özel ilaçlar
- Oksijen tedavisi
- Altta yatan hastalığın tedavisi.
Anksiyete bozukluklarının tedavisi
Tedavi, aşağıdakileri içerebilir:
- Pskolojik terapi
- Stres yönetimi
- Uygun olduğunda ilaç kullanımı.
