Günlük hayatımızda bacaklarımız ve ayaklarımız her gün binlerce küçük hareket gerçekleştirmektedir, bu nedenle sağlıklı olduğumuzda bile ara sıra rahatsızlıklar yaşanabilir. Örneğin, egzersiz sonrası çok basit bir nedenle baldır spazmı yaşanabilir. Ancak, tekrarlayan baldır krampları ve ayaklarda karıncalanma veya uyuşma hissi gibi belirtiler daha dikkat gerektirir çünkü bu durumlar bazen sinirler, kaslar, kan dolaşımı, vücut sıvıları veya metabolizma ile ilgili bir sorunun habercisi olabilir.
Baldır krampları, bir veya birden fazla baldır kasının aniden, istemsiz ve ağrılı şekilde kasılmasıdır. Kramplar genellikle fiziksel aktivite sırasında veya sonrasında ya da gece uykuda iken meydana gelir. Kasların gerginliği, dehidrasyon, elektrolit bozuklukları, bazı ilaçlar, sinir rahatsızlıkları ve bazı tıbbi durumlar tekrar eden kramplara katkıda bulunabilir.
Karıncalanma hissi, iğnelenme hissi, yanma hissi veya azalmış his gibi anormal bir duyudur. Periferik sinir sorunları önemli bir nedendir, özellikle de belirtiler yavaşça ayaklardan başlayıp daha sonra bacaklara yayılıyorsa. Diyabet, periferik sinir hasarının en yaygın nedenlerinden biridir.
Her iki belirtilerin varlığı, otomatik olarak ciddi bir hastalığınız olduğu anlamına gelmez. Bu belirtiler nispeten basit nedenlerle de ortaya çıkabilir, ancak kalıcı veya kötüleşen semptomlar bir sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
Sık baldır krampları ve karıncalanma nedenleri
1. Periferik nöropati
Periferik nöropati, beyinden ve omurilikten dışarıdaki sinirlerin hasar görmesi veya işlev bozukluğu yaşaması durumunda ortaya çıkar. Duyusal sinir hasarı, ayaklarda karıncalanma, iğnelenme, uyuşukluk veya anormal hassasiyet üretebilir. Motor sinirleri etkileyen hasarlar ise kas zayıflığı ve bazen kas kramplarına yol açabilir.
Bu nedenle hem baldır kramplarını hem de karıncalanmayı yaşabilirsiniz çünkü bir sinir rahatsızlığı hem duyuyu hem de kas kontrolünü etkileyebilir. Öncelikle ayak parmaklarında karıncalanma hissedebilir ve aynı zamanda baldır krampları veya baldır kası zayıflığı yaşayabilirsiniz.
Diyabet, özellikle önemli bir nedendir. Diyabetik periferik nöropati genellikle ayaklarda ve bacaklarda başlar ve karıncalanma hissi, yanma hissi, kramplar, ağrı, uyuşukluk ve kas zayıflığına neden olabilir. Belirtiler gece daha belirgin olabilir.
Periferik nöropatinin diğer nedenleri arasında alkolle ilgili sinir hasarı, vitamin eksiklikleri, böbrek hastalığı, karaciğer hastalığı, az çalışan tiroid bezi, otoimmün hastalıklar, enfeksiyonlar, bazı kemoterapi ilaçları, toksinler, kalıtsal bozukluklar ve fiziksel yaralanmalar yer alır.
2. Düşük kalsiyum, magnezyum veya potasyum seviyeleri
Elektrolitler, sinirlerin kaslarla iletişim kurmasına yardımcı olan ve kasların normal olarak kasılması ve gevşemesini sağlayan minerallerdir. Düşük kalsiyum, magnezyum veya potasyum seviyeleri kas kramplarına katkıda bulunabilir.
Düşük kalsiyum, yaygın bir sebeptir. Hipokalsemi, kas kramplarına ve spazmlara ve parmaklarda ve ayaklarda karıncalanma hissine yol açabilir. Çok düşük kalsiyum seviyeleri daha ciddi kas spazmlarına ve diğer nörolojik problemlere neden olabilir.
Bu iki belirti bir arada meydana gelir çünkü anormal mineral seviyeleri sinirleri alışılmadık derecede uyarılabilir hale getirirken, normal kas kasılmasını da etkileyebilir. Anormal mineral seviyelerinin nedenleri arasında bazı böbrek hastalıkları, ilaçlar, vitamin eksiklikleri, bulantı, ishal, aşırı terleme ve sıvı veya mineral dengesini bozan diğer durumlar yer alır.
Magnezyum veya potasyum takviyesi almanız gerektiğini otomatik olarak varsaymayın. Aşırı miktarda takviye almak da zararlı olabilir ve uygun tedavi, kanınızdaki gerçek mineral seviyelerine ve altta yatan nedene bağlıdır.
3. Dehidrasyon ve aşırı terleme
Aşırı egzersiz, sıcak hava, kusma, ishal veya aşırı terleme yoluyla çok fazla sıvı kaybetmek, kas krampları riskini artırır. Sıvı kaybı, elektrolit kaybıyla birlikte olabilir ve bu da kasların daha fazla irritasyona neden olmasını sağlayabilir.
Dehidrasyon elektrolit bozukluklarıyla birlikte meydana geldiğinde karıncalanma hissi de ortaya çıkmaktadır. Örneğin, kalsiyum, magnezyum veya potasyum kaybı normal sinir iletimini ve kas fonksiyonunu etkileyebilir.
Ancak, dehidrasyondan iyileştikten sonra kalıcı karıncalanmanın otomatik olarak dehidrasyona atfedilmemesi gerekir. Periferik nöropati gibi başka bir nedenin araştırılması gerekebilir.
4. Bel veya bacakta sinir sıkışması
Bir sinir bir spinal problem, yaralanma, ödem veya başka yapısal anormallik tarafından tahriş olabilir veya sıkışabilir. Sıkışmış bir sinir, sinirin kontrol ettiği bölgede ağrı, karıncalanma, uyuşma, kas zayıflığı ve kas krampları üretebilir.
Örneğin, belde bir sinir kökü ile ilgili bir sorun, sırttan veya kalçadan başlayarak bacak ve ayağa yayılan anormal hisler yaratabilir. Etkilenen sinir baldır kaslarını da kontrol ediyorsa, anormal sinir sinyalleri kas spazmlarına veya kramplarına katkıda bulunabilir.
Sinir sıkışmasının neden olduğu belirtiler genellikle bir tarafta daha belirgin olup, belirli pozisyonlar veya hareketlerle değişebilir.
5. Periferik arter hastalığı
Periferik arter hastalığı, bacaklara kan sağlayan arterlerin daralması sonucu gerçekleşir ve bu da kan akışını azaltır. Tipik bir belirti, yürüyüş veya egzersiz sırasında tekrar eden bacak ağrısı veya kramplarıdır; bu ağrı, durduğunuzda ve dinlendiğinizde iyileşir.
Azalan kan akışı, hem kasları hem de sinirleri etkileyebilir. Aktivite sırasında yeterince oksijen alamayan kaslar ağrılı hale gelebilir veya kramplaşabilirken, yetersiz dolaşım da sinir işlev bozukluğuna ve uyuşukluk veya karıncalanma gibi anormal hislere katkıda bulunabilir.
Eğer baldır kramplarınız belirli bir mesafeyi yürüdükten sonra sürekli olarak ortaya çıkıyor ve dinlendikten sonra kayboluyorsa, problemin sadece kas yorgunluğu olduğunu varsaymak yerine bir tıbbi değerlendirme düzenlemelisiniz.
6. Bazı ilaçlar
Bazı ilaçlar kas kramplarına katkıda bulunabilir. Örneğin, kolesterolü düşürmek için kullanılan bazı ilaçlar (atorvastatin, simvastatin, rosuvastatin, pravastatin), diüretik ilaçlar (hidroklorotiyazid, klortalidon, furosemid, bumetanid), kan basıncını etkileyen bazı ilaçlar (amlodipin, metoprolol, atenolol, lisinopril, losartan) ve diğer birçok ilaç sayılabilir.
Bazı ilaçlar, aynı zamanda periferik sinir hasarına da yol açabilir. Kemoterapi önemli bir örnektir ve bazı diğer ilaçlar da sinir işlevini etkileyebilir.
Baldır krampları ve ayaklardaki karıncalanma, bu nedenle, bir ilacın kasları ve sinirleri etkilemesinden veya bir ilacın elektrolit bozukluğuna neden olmasından kaynaklanabilir ve bu da her iki sistemi etkileyebilir.
Reçeteyle verilen bir ilacı kendi başınıza bırakmayın. Semptomlarınız bir ilaca başladıktan, bıraktıktan veya değiştirdikten sonra başladıysa doktorunuza söyleyin.
7. Az çalışan tiroid bezi
Az çalışan tiroid bezi, kas krampları ve periferik sinir sorunları ile ilişkili olabilir.
Düşük tiroid hormonu seviyeleri, kas ve sinir işlevini değiştirebilir. Bu nedenle, ayaklarda anormal hislerle birlikte kas sertliği veya kas krampları yaşayabilirsiniz.
Az çalışan tiroid bezinin diğer belirtileri arasında olağandışı yorgunluk, anormal soğuk hissetme, kabızlık, kilo değişiklikleri ve yavaş refleksler yer alır. Bir kan testi, tiroid işlev bozukluğunun semptomlara katkıda bulunup bulunmadığını belirlemeye yardımcı olabilir.
8. Böbrek veya karaciğer hastalığı
Böbrek ve karaciğer hastalıkları, kas krampları ve periferik sinir sorunlarına katkıda bulunabilir. Böbrek hastalığı, elektrolit ve mineral seviyelerini bozabilirken, metabolik atık birikimi sinir hasarına yol açabilir. Periferik nöropati, ileri böbrek hastalığı olan insanlar arasında özellikle yaygındır.
Karaciğer hastalığı ve aşırı alkol tüketimi de tekrar eden kas krampları ve sinir hasarı ile ilişkilidir.
Bu iki belirti dolayısıyla elektrolit bozuklukları, metabolik değişimler, beslenme eksiklikleri ve doğrudan sinir hasarı gibi birçok yolak aracılığıyla ortaya çıkabilir.
9. Vitamin eksiklikleri
Bazı vitamin eksiklikleri periferik sinirlere zarar verebilir. Vitamin B12 eksikliği, nöropatinin yaygın bir nedenidir ve ayaklarda karıncalanma ve uyuşukluk hissine yol açabilir.
Beslenme sorunları da kas semptomlarına katkıda bulunabilir. Bir eksiklik normal sinir iletimi ve kas fonksiyonunu etkilediğinde, karıncalanma hissi ve kramplar birlikte ortaya çıkabilir.
Dengeli bir diyet genellikle gerekli besinleri sağlar, ancak kısıtlı diyetler, zayıf emilim, sindirim sistemi bozuklukları (örneğin: çölyak hastalığı, Crohn hastalığı, ülseratif kolit ve kronik gastrit), bazı ilaçlar (örneğin: metformin, omeprazol gibi proton pompa inhibitörleri ve fenitoin gibi antikonvülsan ilaçlar) veya diğer tıbbi durumlar (örneğin: kronik böbrek hastalığı, kronik karaciğer hastalığı ve alkolizm) nedeniyle vitamin eksiklikleri oluşabilir. Bir kan testi, bir vitamin eksikliğini tanımlamaya yardımcı olabilir.
10. Aşırı veya alışılmadık fiziksel aktivite
Yoğun egzersiz, aktivite sırasında veya sonraki saatlerde baldır kramplarına neden olabilir. Gergin baldır kasları, yetersiz kondisyon, uzun süreli oturma ve ani egzersiz artışları krampların ortaya çıkma olasılığını artırır.
Egzersiz, ayaklarda kalıcı karıncalanmaya neden olmaz. Ancak, şiddetli aktivite dehidrasyon, elektrolit kaybı veya geçici sinir sıkışması ile birleştiğinde her iki belirtiyi de üretebilir.
Karıncalanma hissi dinlenirken devam ediyorsa veya sürekli olarak egzersizden bağımsız bir şekilde meydana geliyorsa, başka bir açıklama düşünülmelidir.
Ne zaman doktora gitmelisiniz?
Baldır krampları ve ayaklarda karıncalanma hissi, eğer sürekli tekrar ediyorsa, daha da kötüleşiyorsa, uykunuzu bozuyorsa veya bariz bir açıklaması yoksa tıbbi değerlendirme gerektirir.
Aşağıdaki durumlarda bir doktora randevu almalısınız:
- Kalıcı karıncalama hissine, yanma hissine veya uyuşukluğa eşlik eden tekrar eden baldır kramplarınız varsa.
- Karıncalanma hissi ayaklardan bacaklara yavaşça yayılıyorsa.
- Kası zayıflığı, yürümekte zorluk, denge kaybı ve sık sık düşmeler yaşıyorsanız.
- Belirgin bir geçici neden olmadan her iki ayağı etkileyen semptomlar yaşıyorsanız.
- Baldır krampları yürüyüş sırasında tekrarlıyorsa ve dinlendiğinizde iyileşiyorsa.
- Bu iki belirti bir ilaca başladıktan, bıraktıktan veya değiştirdikten sonra ortaya çıkıyorsa.
- Tekrarlayan kramplar uykunuzu önemli ölçüde bozuyorsa.
- Bu iki belirti yeterli hidrasyona, makul aktiviteye ve düzenli germe egzersizlerine rağmen kalıcı hale geliyorsa.
Tüm bacakta ani uyuşukluk, özellikle zayıflık, felç, kafa karışıklığı, konuşma zorluğu, baş dönmesi veya şiddetli baş ağrısı ile birlikteyse acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
Ayrıca, özellikle şişme ve belirtiler genellikle bir tarafta olduğunda, ağrılı ve şiş bir baldır için acil tıbbi yardım almanız gerekir. Derin ven trombozu, bir baldırda kramplara veya ağrıya yol açarak şişme, ısı ve cilt renginde değişikliklerle birlikte olabilir.
Eğer baldır ağrısı veya şişmesi göğüs ağrısı veya nefes darlığı ile birlikte oluyorsa, acil tıbbi yardım almanız gerekir çünkü kan pıhtısı akciğerlere gidebilir ve hayatı tehdit eden bir pulmoner emboliye neden olabilir.
