Nitrogliserin, kan damarlarını genişleterek kalbe giden kan akışının azalmasına bağlı göğüs ağrısını rahatlatmaya ve seçilen durumlarda tehlikeli derecede yüksek kan basıncını düşürmeye yarayan organik bir nitrat ilacıdır. Klinik alanda, nitrogliserin, anjina (göğüs ağrısı) için akut rahatlama sağlamak, bazı hastalarda efor ve varyant angina için önleme amacıyla, belirli akut kalp yetmezliği ve hipertansif acil durumlar için gözetim altında, ayrıca uzman ortamlarda anal fissür ağrısı için topikal ilaç olarak kullanılmaktadır. Bu ilaç, dilin altında uygulandığında hızlı bir etki gösterirken, bant, merhem veya damar içi infüzyon şeklinde verildiğinde etki süresi daha uzun olmaktadır.
Nitrogliserin ilacı ayrıca Nitrostat, Nitrolingual, Nitro-Dur, Nitro-Bid veya Minitran gibi marka adları altında satılmaktadır.
Nitrogliserin ilacının etki mekanizması
Nitrogliserin, bir prodrug olarak işlev görmektedir. Vücudumuz nitrogliserini, damarsal düz kas hücrelerinde nitrik oksit haline dönüştürür. Nitrik oksit, guanylat siklazı aktive eder ve böylece siklik guanozin monofosfat düzeyini artırır, bu da düz kasların gevşemesine ve damarların genişlemesine yol açar. Bu ilaç esasen venleri genişleterek venöz dönüşü (preload) azaltır ve kalbin oksijen talebini düşürür. Bu etki, koroner kan akışını iyileştirmeye ve anjina pektoris gibi durumlarda göğüs ağrısını hafifletmeye yardımcı olur.
Nitrogliserin ilacının yan etkileri
Nitrogliserinin yan etkileri şunlardır:
- Baş ağrısı (çok yaygın)
- Düşük kan basıncı ve ortostatik hipotansiyon (yaygın)
- Hızlı kalp atışı (taşikardi) ve çarpıntı (yaygın)
- Baş dönmesi (yaygın)
- Ateş basması, terleme, bulantı ve kusma (yaygın)
- Methemoglobinemia veya nadir durumlarda mavi deri (ciddi fakat nadir)
- Sürekli veya uzun süreli kullanımda ilaç, göğüs ağrısını hafifletmede giderek daha az etkili hale gelir.
Sonraki bölümde, yan etkileri açıklayacak ve bunlardan nasıl kaçınılacağı veya nasıl azaltılacağı konusunda rehberlik edeceğiz.
1. Baş ağrısı
Nitrik oksit, beyin ve meninks kan damarlarını genişletir. Ani damar genişlemesi, birçok insanın ilaç alımından hemen sonra deneyimlediği bir baş ağrısına neden olur. Nitrogliserin, benzer damarsal ve nörojenik mekanizmalarla, duyarlı bireylerde migreni de tetikleyebilir.
Baş ağrısı, nitrogliserin alan kişilerin yaklaşık %60’ında ilk 1-2 hafta içinde gelişen en yaygın yan etki olarak görülmektedir.
Baş ağrısını azaltmak için, en düşük etkili dozu kullanmalısınız. Hekiminiz, genellikle yamalar ve uzun etkili formlar için aralıklı bir dozlama takvimi önerir. Basit analjezik ilaçlar, örneğin parasetamol, baş ağrısını hafifletebilir, ancak düzenli ağrı kesici ilacı eklemeden önce hekimine danışmalısınız. Migren geçmişiniz varsa, nitrogliserin kullanmaya başlamadan önce doktorunuza bildirin; bazı durumlarda doktorunuz alternatif bir antianjinal ilaç tercih edebilir.
2. Düşük kan basıncı ve ortostatik hipotansiyon (ayağa kalktığınızda baş dönmesi hissi)
Nitrogliserin, venleri ve arterleri genişleterek sistemik damar direncini ve venöz dönüşü azaltır. Preload ve sistemik kan basıncındaki düşüş, özellikle uzandığınızdan otururken veya ayaktayken hipotansiyona neden olabilir. Alkol veya diğer kan basıncını düşüren ilaçların birlikte kullanılması bu etkiyi artırır.
3. Taşikardi ve çarpıntılar
Kan basıncındaki düşüş, kalp atış hızında bir artışa neden olabilir. Ayrıca, arteri genişletici etkisi kalp reseptörlerini uyararak çarpıntıya yol açabilir.
Eğer taşikardi rahatsız edici hale gelirse, hekiminiz uygun olduğunda kalp hızını düşüren bir ilaç, örneğin bir beta bloker ilacı ekleyebilir. Bu tür ilaçları hekim tavsiyesi olmaksızın eklemeyin çünkü bu ilaçlar kalp fonksiyonu ve kan basıncını etkiler.
4. Baş dönmesi
Baş dönmesi, damarın genişlemesi sonrası düşük kan basıncı veya azalmış beyin perfüzyonundan kaynaklanır. Baş dönmesi, yalnızca kendiliğinden veya baş ağrısıyla birlikte de görülebilir.
Baş dönmesini önlemek için, yatarken veya otururken yavaşça kalkmalısınız. Sublingual dozu alırken oturduğunuzdan veya uzandığınızdan emin olun. Eğer yaşlı bir bireyseniz veya diğer kan basıncını düşüren ilaçlar alıyorsanız, hekimiz başlangıç dozu olarak düşük bir doz ile başlayacak ve sizi izleyecektir.
5. Ateş basması, terleme, bulantı, kusma
Nitrogliserin, nitrik oksit salınımı yoluyla çalışır ve bu da vazodilatasyona (kan damarlarının genişlemesine) neden olur. Bu ani genişleme, kan basıncını düşürür ve cilt ile sindirim sistemine kan akışını artırarak ateş basması ve terlemeye yol açar, ayrıca otonom sinir sistemi ve sindirim sistemini uyararak bulantı ve kusma oluşturabilir. Bu etkiler, nitrik ilaçların yaygın vazodilatasyon yan etkileridir.
Bu yan etkileri azaltmak için, en düşük etkili dozu kullanmalı ve nitrogliserini alkol veya diğer güçlü vazodilatör ilaçlarla bir arada almaktan kaçınmalısınız. Eğer bulantı sürekli hale gelirse, hekimimiz önlemler veya alternatif ilaçlar önerebilir.
6. Methemoglobinemia (nadir ama ciddi)
Yüksek dozlar veya nitrogliserine uzun süreli maruz kalma, hemoglobini methemoglobine okside eden nitrit metabolitleri üretebilir; bu form oksijeni verimli bir şekilde taşıyamaz. Şiddetli anemisi olan veya enzim defisiti olan kişiler daha hassastır.
Eğer şiddetli aneminiz varsa nitrogliserin kullanmamalısınız. Eğer açıklanamayan bir siyanoz (ciltte mavi lekeler) veya nefes darlığı, sürekli düşük oksijen seviyeleri gelişirse, ilacı kullanmayı bırakmalı ve acil tıbbi değerlendirme için başvurmalısınız; tedavi ek oksijen ve, ciddi durumlarda, tıbbi gözetim altında metilen mavisi gerektirebilir.
7. Sürekli kullanımda etki kaybı
Nitrogliserine sürekli maruz kalma, organik nitratlara karşı duyarlılığı azaltır.
Bu yan etkiyi azaltmak için, uzun etkili ürünler için aralıklı bir dozlama takvimi kullanmalısınız.
Kimler nitrogliserin kullanmamalıdır?
Aşağıdaki durumlardan birinde nitrogliserin kullanmamalısınız:
- Phosphodiesterase tip-5 inhibitörü olan sildenafil, tadalafil, vardenafil veya avanafil gibi ilaçlar alıyorsanız veya riociguat gibi çözünür guanylat siklaz uyarıcı ilaçlar kullanıyorsanız. Bu ilaçların nitrogliserin ile bir arada kullanılması, ciddi, potansiyel olarak yaşamı tehdit eden düşük kan basıncına neden olabilir. Ürün etiketleri ve klinik rehberlik bu durumu mutlak kontraendikasyon olarak belirtmektedir.
- Şiddetli aneminiz varsa çünkü nitrogliserin oksijen taşıma kapasitesini kötüleştirebilir ve methemoglobinemii tetikleyebilir.
- Artmış intrakraniyal basıncınız veya yakın zamanda baş yaralanması varsa çünkü nitrogliserin intrakraniyal basıncı artırabilir.
- Acut sirkülasyon yetmezliği veya şoku durumunda; vazodilatasyon organ perfüzyonunu kötüleştirebilir.
- Sol ventrikül çıkış obstrüksiyonu olan hipertrofik kardiyomiyopati durumunda; vazodilatasyon ve preloadun azalması obstrüksiyonu ve semptomları kötüleştirebilir.
- Nitrogliserine veya bant formülasyonlarındaki yapıştırıcılara karşı bilinen bir alerji veya aşırı duyarlılığınız varsa.
Daha güvenli alternatif ilaçlar
Eğer nitrogliserin sizin için kontraendike ise, klinik pratikte hekimler genellikle sizin tıbbi durumunuza, semptomlarınıza ve ilaç toleransınıza bağlı olarak diğer antianjinal ilaç sınıflarını değerlendirir:
- Beta bloker ilaçlar (örneğin metoprolol), kalp hızını düşürür ve miyokardın oksijen talebini azaltır. Hekiminiz genellikle beta blokeri, kronik stabil anjina hastaları için ilk seçenek ilaç olarak kullanır eğer kontraendikasyon yoksa. Beta bloker ilaçlar, nitrik ilaçlarla potansiyel olarak tehlikeli bir etkileşime girmez, ancak kendi uyarıları vardır (astım, şiddetli iletim hastalığı gibi). Kılavuzlar birçok insan için temel tedavi olarak önermektedirler.
- Kalsiyum kanal bloker ilaçları (örneğin amlodipin, diltiazem), miyokardın oksijen talebini azaltır ve koroner damarları genişletebilir. Bu ilaçlar, ilk seçenek veya alternatif terapi olarak çalışabilir ve nitrogliserin-fosfodiesteraz etkileşimini önleyebilir. Hekiminiz, kalp hızı kontrolü mü yoksa daha fazla vazodilatasyon mu istediğinize bağlı olarak seçecektir.
- Ranolazin, metabolik ve iyonik mekanizmalar aracılığıyla antianjinal fayda sağlar ve minimal kan basıncı düşürür. Ranolazin, erektil disfonksiyon için fosfodiesteraz tip-5 inhibitörü ilaçlar kullanması gereken hastalar veya nitrogliserin kullanımı sırasında katlanılamayacak yan etkiler veya yetersiz semptom kontrolü durumunda yararlı bir alternatif ilaçtır.
- Ivabradin, trimetazidin ve bazı başka ilaçlar, ana ilaçlar semptomları kontrol etmediğinde kullanabilir. Doktorlar bu ilaçları yalnızca belirli hastalar için risk ve faydaları dikkatlice değerlendirerek seçer. Eğer ilaçlar hala semptomları kontrol etmezse, doktorlar kalbe giden kan akışını artırmak için cerrahi prosedürleri göz önünde bulundurabilir. Bu cerrahi prosedürler, tıkanmış bir damar açmak için balon veya stent ile anjiyoplasti ya da tıkanmış bir damar etrafında yeni bir yol açmak için bypass cerrahisi gibi işlemleri içerir. Bu cerrahi prosedürler genellikle koroner arterlerde ciddi bir tıkanma gösteren testlerden sonra önerilmektedir.
Her alternatif ilacın kendi yan etkileri ve kontraendikasyonları vardır.
