Repatha (evolokumab), kolesterolü düşüren bir enjeksiyonluk ilaçtır ve PCSK9 inhibitörleri sınıfına aittir. Evolokumab bir monoklonal antikordur. Repatha, çoğunlukla diyet değişiklikleri, egzersiz ve istatinin varlığında veya yokluğunda, genellikle kardiyovasküler hastalığı olan veya belirli yüksek kolesterol türlerine sahip yetişkinler için kullanılır.
Repatha, LDL kolesterolü (“kötü” kolesterol) önemli ölçüde azaltabilir ve kalp krizi veya inme gibi büyük kardiyovasküler olaylar riskini düşürebilir.
Repatha (evolokumab) ilacı nasıl çalışır?
Karaciğerimizdeki karaciğer hücrelerinin yüzeyinde LDL reseptörleri bulunmaktadır. Bu reseptörler, LDL kolesterolü kan dolaşımımızdan temizler.
PCSK9 adı verilen bir protein, LDL reseptörlerine bağlanabilir ve bunların karaciğer hücreleri içinde parçalanmasını teşvik edebilir. Böylece daha az LDL reseptörü kalır ve LDL kolesterolü temizleme yeteneği azalır.
Evolokumab, PCSK9 proteinine bağlanır. PCSK9 ile LDL reseptörleri arasındaki etkileşimi engelleyerek, evolokumab karaciğer hücrelerinde daha fazla LDL reseptörünün mevcut kalmasını sağlar. Böylece karaciğer, kandan daha fazla LDL kolesterolü çıkarabilir.
Bu mekanizma, statin ilaçlarının mekanizmasından farklıdır, ancak bu ilaçlar birlikte çalışabilir. Statin ilaçları, karaciğerde kolesterol üretimini azaltır ve LDL reseptörlerinin aktivitesini artırırken, evolokumab, PCSK9 proteinini LDL reseptörlerini yok etmekten korur.
Repatha (evolokumab) ilacının yan etkileri
Repatha’nın bildirilen yan etkileri şunlardır:
- Nazofarenjit
- Üst solunum yolu enfeksiyonu
- İnfluenza
- Sırt ağrısı
- Eklemlerde ağrı
- Kas ağrısı
- Enjeksiyon yeri reaksiyonları
- Baş ağrısı
- Bulantı
- Yorgunluk
- Kas spazmları
- Öksürük
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Deride döküntü
- Ürtiker
- Aşırı hassasiyet reaksiyonları
- Angioödem
- İnfluenza benzeri hastalık.
Sonraki bölümde yan etkileri açıklayacağız ve bunlardan nasıl kaçınabileceğiniz veya azaltabileceğiniz konusunda rehberlik edeceğiz.
1. Nazofarenjit ve soğuk algınlığı benzeri semptomlar
Nazofarenjit, en sık bildirilen yan etkidir. Repatha (evolokumab) alan kişilerin yaklaşık %5’i nazofarenjit yaşamaktadır.
Bir neden, PCSK9 inhibisyonunun üst solunum yolu bağışıklık/inflamatuar iletimini modest şekilde etkilemesidir.
Üst solunum yolu enfeksiyonlarını önlemek için riski azaltabilirsiniz:
- Ellerinizi düzenli olarak yıkayın.
- Solunum yolu enfeksiyonu olan kişilerle yakın temastan kaçının.
- Tavsiyeler doğrultusunda aşı olun.
- Yeterli uyku alın ve sağlıklı bir diyet uygulayın.
- Sigara içmekten kaçının.
Solunum semptomları kalıcı, şiddetli veya sıradışı ise, evolokumabın neden olduğunu varsaymak yerine doktorunuzla konuşun.
2. Üst solunum yolu enfeksiyonu
Repatha (evolokumab) ilacı alan kişilerin yaklaşık %3’ü üst solunum yolu enfeksiyonları yaşamaktadır.
3. Enjeksiyon yeri reaksiyonları
Repatha, derinin altına enjekte edilir ve enjeksiyon yerinde bazı reaksiyonlar olabilir:
- Dermatitte kızarıklık
- Ağrı
- Morarma
- Şişlik
- Dermatitte tahriş.
Enjeksiyon yerlerini döndürmelisiniz ve morarmış, kızarık veya sertleşmiş cilt alanlarından kaçınmalısınız.
4. Sırt ağrısı
Sırt ağrısı, Repatha’nın yaygın bir yan etkisidir ve bu ilacı kullanan kişilerin yaklaşık %4’ünde görülmektedir. Bu yan etkisinin mekanizması henüz kesin olarak belirlenmemiştir.
Düzenli fiziksel aktivite, uygun esneme, sağlıklı bir vücut ağırlığını koruma ve uzun süreli hareketsizliğe kaçınma, sırt ağrısını azaltabilir.
5. Eklem ağrısı
Repatha (evolokumab), bazen eklem ağrısına yol açar, ancak doktorlar bunun nedenini tam olarak bilmemektedir. Bu ilaç, hafif kas veya eklem tahrişine neden olabilir. Eklem ağrısının da yaygın olduğunu ve diğer nedenlerle de ortaya çıkabileceğini unutmamak önemlidir.
Uygun fiziksel aktivite, kilo yönetimi ve doktorunuzun önerdiği ilaçlarla eklem ağrısını azaltabilirsiniz.
6. Kas ağrısı
Repatha ilacını kullanan kişilerin yaklaşık %4’ü kas ağrısı yaşamaktadır.
Bu yan etkisinin mekanizması henüz netleşmemiştir. Statin ilaçlarının aksine, evolokumab kaslardaki kolesterol sentezini doğrudan engellememektedir. Neden, Repatha’nın kas hücrelerini LDL kolesterol metabolizmasındaki değişiklikler veya bağışıklıkla ilgili etkiler yoluyla dolaylı olarak etkilemesi olabilir.
Kas semptomları, egzersiz, diğer ilaçlar, tiroid bozuklukları ve elektrolit anormallikleri dahil olmak üzere başka birçok nedenden kaynaklanabilir.
Hafif kas rahatsızlığı nedeniyle evolokumab ilaç alımını otomatik olarak durdurmayın. Bunun yerine, kas ağrınız kalıcı veya önemliyse doktorunuza bildirin.
7. Baş ağrısı
Baş ağrısı, evolokumab tedavisi sırasında bildirilmiştir.
Baş ağrısını azaltmak için yeterince su içmeli, düzenli uyku almalı ve aşırı alkol tüketiminden kaçınmalısınız.
8. Bulantı
Bulantı, evolokumab tedavisi gören kişilerin yaklaşık %1.8’inde görülmektedir. Nedeni henüz net olarak anlaşılmamıştır.
Bulantıyı, daha küçük öğünler yemek, yeterince sıvı almak ve belirgin bir şekilde bulantıya neden olan gıdalardan kaçınarak azaltabilirsiniz.
9. Yorgunluk
Repatha (evolokumab) ilacı alan kişilerin yaklaşık %1.6’sı yorgunluk yaşamaktadır.
Yorgunluğun birçok durumdan kaynaklanabileceğini unutmayın; bunlar arasında kardiyovasküler hastalık, uyku problemleri, anemi, enfeksiyon ve diğer ilaçlar bulunmaktadır.
Eğer yorgunluk devam ederse, doktorunuzun evolokumabın neden olduğunu varsaymak yerine diğer nedenleri araştırması gerekir.
10. Kas spazmları
Repatha (evolokumab) ilacı alan kişilerin yaklaşık %1.3’ü kas spazmları yaşamaktadır.
11. Öksürük ve influenza
Repatha (evolokumab) ilacı alan kişilerin yaklaşık %1.2’si öksürük ve influenza yaşamaktadır.
12. Aşırı duyarlılık ve alerjik reaksiyonlar
Evolokumab aşırı duyarlılık reaksiyonlarına yol açabilir; cilt döküntüsü, eritem, ürtiker gibi belirtiler görülebilir.
Bazı reaksiyonlar ağır değildir, ancak ciddi aşırı duyarlılık reaksiyonları, angioödem gibi durumlar ortaya çıkabilir.
Ciddi bir alerjik reaksiyonun herhangi bir belirtisiyle karşılaşırsanız, örneğin:
- Dudak, dil, boğaz veya yüzde şişlik
- Nefes almakta zorluk
- Yutkunmada zorluk
- Yaygın kurdeşen
- Ciddi baş dönmesi veya bayılma.
ilacı bırakmalı ve acil tıbbi yardım almalısınız.
13. Angioödem
Angioödem, cildin altında derin şişlik ile ilişkili nadir ama tehlikeli bir reaksiyondur, genellikle yüz, dudaklar, dil veya boğazda görülür.
Dil veya boğazınız şişerse ya da nefes almakta zorlanıyorsanız, bu durumu tıbbi bir acil durum olarak değerlendirin.
14. Diyabet ve kan şekeri
Bu endişenin biyolojik bir nedeni vardır. Çok güçlü PCSK9 inhibisyonu, pankreas β-hücre fonksiyonunu veya glukoz metabolizmasını hafif şekilde etkileyebilir. Ancak, evolokumabın klinik denemeleri, diyabet riskinde anlamlı bir artış göstermemiştir.
Bu nedenle, sadece diyabet endişesi nedeniyle evolokumab ilaç alımından kaçınmamalısınız.
15. Nörogognitif problemler
Çok düşük LDL kolesterol seviyelerinin bellek problemlerine veya diğer bilişsel sorunlara yol açıp açmayacağı konusunda endişeler bulunmaktadır.
Ancak, kanıtlar rahatlatıcıdır. FOURIER denemesi kapsamında 1,974 kişiyi içeren EBBINGHAUS çalışmasında, evolokumab alan kişilerin bellek ve diğer düşünme yetenekleri testlerinde plasebo alanlarla aynı düzeyde performans gösterdiği belirlenmiştir. Katılımcılar ortalama olarak 19 ay boyunca izlenmiştir.
FOURIER denemesi ayrıca, evolokumab alan kişiler ile plasebo alan kişiler arasında bellek veya diğer bilişsel sorunlarla ilgili raporlarda anlamlı bir fark bulmamıştır.
Bu nedenle, bellek ve diğer bilişsel sorunlar evolokumabın yaygın yan etkileri olarak kabul edilmemektedir.
Evolokumab (Repatha) bağışıklık sistemini zayıflatır mı?
Evolokumab, PCSK9 proteinine karşı bir antikor olup, geleneksel anlamda bir immünosupresan ilaç değildir.
Evolokumab’a karşı antikor oluşumu nadirdir. Klinik denemelerde 17,992 yetişkin hastanın %0.3’ü bağlanma antikorları geliştirmiştir ve hiç kimse nötralize edici antikorlar geliştirmemiştir. Bağlanma antikorlarının ilacın farmakokinetiğini, etkinliğini veya güvenliğini etkilediğine dair hiçbir kanıt yoktur.
Solunum yolu enfeksiyonları, evolokumab tedavisi sırasında bildirilmektedir, ancak klinik deneme sonuçları, evolokumabın bağışıklık sistemini önemli ölçüde zayıflattığını göstermemektedir.
Kimler Repatha (evolokumab) ilacını kullanmamalıdır?
Mevcut reçete bilgileri içerisinde bir açık kontraindikasyon bulunmaktadır:
Repatha (evolokumab) ilacını daha önce evolokumab veya bileşenlerinden birine karşı ciddi bir aşırı duyarlılık reaksiyonu geçirdiyseniz kullanmamalısınız.
Hamile kadınlar
Evolokumab’ın büyük doğum kusurları, düşük veya hamilelikte diğer olumsuz etkiler riskini artırıp artırmadığını belirleyecek yeterli veri yoktur. Evolokumab, plasantadan geçebilen bir immunoglobulin G (IgG) antikorudur ve özellikle hamileliğin ilerleyen dönemlerinde plasentayı geçebilir.
Mevcut lipid yönetimi kılavuzları, fetal güvenlik verilerinin yetersiz olması nedeniyle, hamilelik döneminde PCSK9 monoklonal antikorlarının kullanılmamasını önermektedir.
Eğer hamileyseniz veya hamilelik planlıyorsanız, kolesterol tedavisini kendi başınıza başlatmayın veya durdurmayın. Doktorunuz tedaviye ara verilmesi ya da başka bir yöntem uygulanması konusunda karar verebilir.
Emziren kadınlar
Evolokumab’ın insan sütüne girip girmediği veya bu ilacın emzirilen bebek üzerinde ne etkisi olabileceği hakkında şu anda yeterli bilgi bulunmamaktadır.
Mevcut kılavuzlar, güvenlik bilgileri yetersiz olduğu için emzirme döneminde PCSK9 monoklonal antikorlarının kullanılmamasını önermektedir.
Daha önce ciddi alerjik reaksiyon geçiren kişiler
Daha önce ciddi bir aşırı duyarlılık reaksiyonu geçirmiş olmak, bir kontraindikasyondur. İlaca yeniden maruz kalma, başka bir ciddi reaksiyon yaratabilir.
Bu nedenle, evolokumab ilacını tekrar başlatmaktansa alternatif bir kolesterol düşürücü ilaç seçilmelidir.
Onaylı yaşın altındaki çocuklar
Evolokumab, çocuklarda tüm yüksek kolesterol türleri için güvenli ve etkili olduğunu kanıtlamamıştır. Avrupa Birliği’nde bu ilaç, heterozigot ailesel hiperklesterolemi (HeFH) veya homozigot ailesel hiperklesterolemi (HoFH) olan 10 yaş ve üzerindeki çocuklar için onaylanmıştır. Güvenliği ve etkinliği 10 yaşın altındaki çocuklar veya diğer yüksek kolesterol türlerine sahip çocuklar için doğrulanmamıştır.
Çocukların tedavisi bu nedenle bir pediatrik lipid uzmanı veya başka bir uygun uzman tarafından yönlendirilmelidir.
Özetle, Repatha (evolokumab) ilacı genellikle güvenlidir. En sık bildirilen problemler solunum semptomları, sırt ağrısı veya eklem ağrısı ve enjeksiyon yeri reaksiyonlarıdır. En büyük endişe ciddi aşırı duyarlılıktır. Angioödem nadirdir, ancak tehlikeli olabilir ve acil tıbbi müdahale gerektirir. Evolokumab’a karşı daha önce ciddi bir aşırı duyarlılık reaksiyonu kontraindikasyondur.
