Toksik şok sendromu, toksin üreten belirli bakteri türlerinin neden olduğu nadir ancak potansiyel olarak hayati tehlike arz eden bir hastalıktır. Bu hastalık, karaciğer, akciğerler veya kalp gibi hayati organların iflasına yol açabilir. Toksik şok sendromu ilk olarak 1978 yılında bir grup çocuğun hastalanmasıyla tanımlanmıştır. 1980’lerin başlarında, adet dönemlerinde süper emici tampon kullanan kadınlar arasında toksik şok sendromu vakaları bildirilmiştir. Ancak adet görmeyen kadınlar, erkekler ve çocuklar da toksik şok sendromuna yakalanabilir. Vakaların %50’si adet gören kadınlar değildir. Cilt yaraları, cerrahi kesikler, burun tıkanıklığı, yanıklar veya jinekolojik işlemler, bu hastalığa yakalanma riskini artırabilir.
Toksik şok sendromuna ne sebep olur?
Toksik şok sendromunu tetikleyen üç ana bakteri türü staphylococcus aureus, clostridium sordelli ve streptococcus pyogenes’tir. Çoğu durumda, bu bakteriler deride veya mukozada zarara neden olmadan yaşar. Ancak belirli şartlar altında, bazı bakteri türleri hızlı bir şekilde çoğalmaya başlayabilir ve toksin üretebilir.
Staphylococcus aureus bakterileri, çok emici tamponlar kullanıldığında vajinada sıkışabilir ve serviks yoluyla rahme girebilir. Tamponlar üzerinde bakteriler çoğalabilir, özellikle eğer sık sık değiştirilmezse. Ayrıca, adet akışı hafifse süper emici tamponlar kullanıldığında da bakteriler gelişebilir. Tamponlar, vajinada küçük kesiklere neden olabilir ve bu kesiklerden bakteriler kana girebilir.
Toksik şok sendromunun belirtileri nelerdir?
Belirtilerin başlangıcı genellikle ani olur. Toksik şok sendromunun belirtileri, toksin üreten bakteri türüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Belirtiler şunları içerebilir:
- Bulantı veya kusma.
- Aniden yüksek ateş ve titreme.
- İshal (sulu).
- Çok fazla güneş yanığına benzeyen döküntü veya ciltte kırmızı lekeler.
- Baş dönmesi, sersemlik veya bayılma.
- Düşük kan basıncı.
- Gözlerde kızarıklık (konjonktivit).
- Ayak tabanları veya avuclarında deri döküntüsü.
Toksik şok sendromu nasıl teşhis edilir?
Diğer bakteri veya viral enfeksiyonları dışlamak için kan testleri yapılacaktır. Kadınlar vajinal muayeneden geçecektir. Vajinadan veya serviksten doku alınabilir ve bu dokular staphylococcus aureus varlığı açısından analiz edilecektir. Yara veya cilt enfeksiyonu olan hastalar için doku, yaranın bulunduğu yerden toplanabilir.
Toksik şok sendromu nasıl tedavi edilir?
Hastalar, toksik şok sendromunun potansiyel olarak hayati tehlike arz eden doğası nedeniyle hastaneye yatırılmalıdır. Herhangi bir tampon veya doğum kontrol aracı çıkarılacaktır. Hastalara intravenöz sıvı verilmesi ve eğer kan basınçları düşükse, kan basıncını artırmak için ilaç verilmesi sağlanacaktır.
Staphylococcus aureus enfeksiyonlarının standart tedavi süreci intravenöz antibiyotik uygulamasını içerir. Antibiyotikler, bakterilerin çoğalmasını kontrol etmeye yardımcı olacak ancak vücutta biriken toksinleri ortadan kaldırmayacaktır. Ciddi vakalarda, hastalar intravenöz immün globulin infüzyonları ile tedavi edilebilir.
Toksik şok sendromunu nasıl önleyebiliriz?
- Adet dönemlerinde tampon yerine ped kullanmayı düşünün veya gece ped kullanın. Tamponları her gün kullanmak yerine, adet akışı en yoğun olduğunda veya tampona ihtiyaç olmadığında ped kullanmak riski azaltabilir.
- Adet dönemlerinde tampon kullanan kadınlar, tamponlarını sık sık değiştirmelidir. Tamponlar, en az her dört ila sekiz saatte bir değiştirilmelidir. Eğer akış yoğunsa, tamponlar daha sık değiştirilmelidir.
- Akışınız için gerekli olan en düşük emiciliğe sahip tampon kullanın.
- Adet görmediğiniz günlerde tampon kullanmayın.
- Toksik şok sendromundan iyileşen kadınlar, adet dönemlerinde tampon kullanmaktan kaçınmalıdır. Toksik şok sendromu, bu hastalığı geçiren kadınlarda tekrar meydana gelme olasılığı daha yüksektir.
- Cerrahi kesiklerin temizliğini sağlayın. Yarada anormal şişlik, kızarıklık veya ısı fark ederseniz doktorunuza başvurun.
- Sünger veya diyafram gibi vajinal doğum kontrol yöntemlerini kullanırken talimatlara uyun.
Toksik şok sendromu riskini artıran faktörler nelerdir?
Toksik şok sendromu vakalarının çoğu, çok emici tampon kullanımı ile ilişkilidir. Adet dönemlerinde tampon kullanan childbearing yaşındaki kadınlar, bu hastalığı geliştirme açısından daha büyük risk altındadır. Toksik şok sendromu görülme sıklığı, adet gören her 100.000 kadında yaklaşık bir vaka olarak hesaplanmaktadır. Bu hastalık, genellikle 15 ile 25 yaş aralığında ve tampon kullanan kadınlar arasında daha sık görülmektedir. Ancak, toksik şok sendromu daha yaşlı kadınlar, erkekler ve çocuklar arasında da meydana gelmektedir. Cerrahi müdahale geçiren hastalar, toksik şok sendromuna yol açan yara enfeksiyonları geliştirebilir. Kadınlar arasında diğer risk faktörleri arasında doğum, indüklenmiş veya spontan düşükler gibi jinekolojik işlemler ile diyafram veya doğum kontrol süngerleri gibi doğum kontrol araçlarının kullanımı yer almaktadır. Genel olarak, adetle ilişkilendirilmemiş toksik şok sendromuna yakalanma riski kadınlarda erkeklere göre yaklaşık üç kat daha fazladır.
